Wełna

6Dzisiejszy wygląd pałacu w Wełnie, choć jest wynikiem wielu przebudów, zachował pewne istotne elementy pierwotnej, wybudowanej zaraz po 1762 roku budowli. Wydłużony, na rzucie prostokąta, wysoko podpiwniczony, parterowy, niegdyś kryty łamanym dachem – dziś dachem dwuspadowym – zachował dwa charakterystyczne silnie występujące półkoliste ryzality na osi, mieszczące dwa wielkie wnętrza: od frontu okrągłą sień, po stronie ogrodu owalny salon. Po raz pierwszy od czasu budowy zamku w Rydzynie pojawiły się w wielkopolskiej rezydencji wnętrza o tych kształtach – tak później częste w okresie klasycyzmu – występujące ryzalitami na zewnątrz. Natomiast motyw dwóch okrągłych bądź owalnych sal czy salonów na osi to w Wielkopolsce wyjątek. Pałac wzniesiony został dla Jana Franciszka Rostworowskiego, starosty żytomierskiego.

Wełna znana jest w dokumentach co najmniej od 1352 roku, kiedy to Mikołaj z Wełny brał udział w konfederacji wielkopolskiej. W XV i XVI wieku własność Grudzińskich, w XVII Grzymułtowskich, w pierwszej połowie XVIII Rydzyńskich, w latach 1752-1790 Rostworowskich i Kołaczkowskich, a od 1790 Goetzendorf-Grabowskich. Później Wełna należała do katedry magdeburskiej.

W 1926 roku Wełna była własnością Skarbu Państwa. Majątek liczył 746 hektarów i miał gorzelnię.

Wyganów

7Dwór wzniesiony dla Mikorskich w początkach XIX wieku, klasycystyczny, na rzucie niemal kwadratu, piętrowy, nakryty dachem czterospadowym. Na osi obu dłuższych elewacji pozorne ryzality z pilastrami jońskimi wielkiego porządku zwieńczone trójkątnymi frontonami. Wewnątrz na pierwszym piętrze efektowne freski iluzjonistyczne w trzech salach. Pałac w Wyganowie jest „późnym wnukiem” Siernik -pierwszej klasycystycznej rezydencji w Wielkopolsce-i jej wielu następców, by wspomnieć Racot, Gębice i Pakosław.

Wyganów, gniazdo Wyganowskich herbu Łodzią, występuje w dokumentach co najmniej od XIV wieku, kiedy siedzieli tu Wyganowscy posiadający tę majętność jeszcze w 1520 roku. Swoje działy mieli tu Łaszczyńscy i Unisławscy, w XVI wieku Choińscy, w XVII Kadzińscy i Sulimowscy, a następnie Kiełczewscy. Około 1710 roku dziedzicem był Jan Korzbok-Zawadzki, skarbnik kaliski, następnie Jan Potocki, kasztelan kamieniecki, i Aleksander Potocki, kasztelan rogoziński, a na przełomie XVIII i XIX wieku Stanisław Rembowski. Później majątek należał do Mikorskich, dla których dwór wybudowano.

W okresie międzywojennym Wyganów nie stanowił ośrodku większej własności ziemskiej.

Słupy

8Duży klasycystyczny dwór – czy prawie pałac – z przełomu XVIII i XIX wieku, niezbyt szczęśliwie rozbudowany w 1880 roku przez dodanie parterowych przybudówek przedłużających go po obu stronach. Korpus główny piętrowy, poprzedzony gankiem filarowym dźwigającym taras pierwszego piętra, nakryty dachem czterospadowym. Przybudówki nakryte dachami dwuspadowymi.

Słupy występują w dokumentach co najmniej od początku XIII wieku, kiedy to pisał się Drogomir syn Piotra ze Słupów, a w 1399 roku Mikołaj ze Słupów. W XVIII wieku należały do Podlewskich, później do Sadowskich, następnie i aż do okresu międzywojennego do Żółtowskich. W 1889 roku była tu cegielnia, młyn, gorzelnia parowa, fabryka serów i chów bydła holenderskiego.

W 1926 roku właścicielem Słupów był Konstanty Żółtowski. Majątek liczył 1050 hektarów i miał gorzelnię.

Pogorzela

9Dość duży dwór z końca XIX wieku, bez wyraźnych cech stylowych, piętrowy, z dwoma wydatnymi ryzalitami po obu stronach korpusu głównego, nakryty płaskim dachem zakrytym prostą attyką, o wejściu poprzedzonym niedużym gankiem kolumnowym.

Pogorzela była co najmniej od XV wieku własnością Pogorzelskich, w których rękach pozostawała aż do 1658 roku, kiedy to trzy ostatnie panny Pogorzelskie z Pogorzeli podzieliły się spadkiem: Maria wniosła swoją część w dom Radzewskich, Krystyna w dom Bielickich, trzecia w dom Konarzewskich. Później Pogorzela należała do Olewińskich, następnie Zbijewskich. Pod koniec XVIII wieku znów nastąpiła kolokacja, gdyż mieli tu swoje działy: Drwęscy. Koszutscy, Szczytniccy i Taczanowscy. Później jedynymi właścicielami zostali Taczanowscy, którzy sprzedali Pogorzelę hrabiom Arco, a ci Rohrmannom, prawdopodobnie Niemcom, w których rękach była Pogorzela w 1887 roku. Później przeszła do Tyszkiewiczów. W połowie XIX wieku poczta odchodziła z Pogorzeli dwa razy dziennie. Tak jak dzisiaj, nie było tu wówczas kolei.

W 1930 roku Pogorzela należała do Stefana Tyszkiewicza. Majątek w 1926 roku liczył 1150 hektarów i miał gorzelnię.

Lubonia

10Dwór bez większych walorów estetycznych, zbudowany w 1792 roku (data na belce stropowej) dla Turnów i rozbudowany w końcu XIX w. przez Henryka Morawskiego. Parterowy, z mieszkalnym poddaszem, nakryty dachem dwuspadowym z naczółkami, z piętrową przybudówką, późniejszą dobudówką i neogotycką kaplicą.

Lubonia występuje w dokumentach od 1310 roku. W XV wieku własność między innymi rodziny Wyskotów, Oderfeldów, Lubońskich i Krakwiczów, w latach 1581-1585 Stanisława Rydzyńskiego, a w XVIII wieku Romatowskich, Prusimskich, Malczewskich i Turnów. W 1805 roku od Turnów Lubonię odkupił Wojciech Morawski i w rękach Morawskich Lubonia pozostawała aż do okresu międzywojennego. W roku 1805 zarząd Luboni, będącej własnością Wojciecha Morawskiego, objął późniejszy generał i poeta, minister wojny w 1831 roku, syn Wojciecha Franciszek Morawski (1783-1861). Po generale Franciszku Lubonię przejął jego z kolei syn Tadeusz (1821-1888), szambelan i wicemarszałek Sejmu Wielkiego Księstwa Poznańskiego. W Luboni urodził się syn Tadeusza Morawskiego Franciszek (1868-1938), poset do parlamentu niemieckiego i sejmu pruskiego, członek pruskiej Izby Panów, poseł do sejmu drugiej Rzeczypospolitej. Po Tadeuszu właścicielem Luboni został drugi syn Tadeusza Morawskiego, a brat Franciszka Henryk, po którym miejscowość przeszła na jego bratanka, syna wymienionego Franciszka, Antoniego (1895-1932) i Zofię Morawską. Również w Luboni, jak w tylu innych bogatych dworach wielkopolskich, bawił w 1831 roku Mickiewicz, rozmyślający, jak dopomóc walczącym w powstaniu listopadowym rodakom.

post piekne dwory welna wyganow slupy pogorzela lubonia e 2 post piekne dwory e 2 granowko prusinowo kwilcz rodzina kwileckich giewartow e 3 post piekne dwory e 3 zydowo strzyzewice ludzisko rogaczewo male kluczewo e 4 post piekne dwory e 4 chichowo lubosz rokietnica twardow bialokosz e 5 post piekne dwory e 5 jaszkowo pawlowo skockie rakoniewice raczon rzadkowo e 6 post piekne dwory e 6 mystki lipie gorki kobylniki wlasnosc radomickich e 7 post piekne dwory e 7 srodka gora jankowo lachmirowice potrzebowo e 8 post piekne dwory e 8 wieclawice radlowo nowa wies myjomice czerlin e 9 post piekne dwory e 9 gronowko splawie popowo podlesne kruchowo granowo e 10 post piekne dwory e 10 marzenin rusocin wroble tarnowo krolewiec e 11 post piekne dwory e 11 nielegowo kopaszyce zelazno wegierki grzybno e 12 post piekne dwory e 12 tonowo smogorzewo pierzchno gorzyczki sedziny e 13 post piekne dwory e 13 powiat poniecki sarbinowo manieczki bagrowo modrze e 14 post piekne dwory e 14 gorki dabskie zbrudzewo wola ksiazeca slupia lekno e 15 post piekne dwory e 15 gorzno lomnica psie pole szlachcin tworca palacu e 16 post piekne dwory e 16 gola gorkowie grabonog wegorzewo sobiejuchy e 17 post piekne dwory e 17 smogulecka wies skoraczewscy skoraczew przebedowo lacko e 18 post piekne dwory e 18 rodzina pawlowskich architekt palacu pawlowice wieckowice rakojady e 19 post piekne dwory e 19 zurawiniec wisniewo stare bojanowo pianowo gorzyn e 20 post piekne dwory e 20 kaczkowko labiszynek pietronki tworzanice uchorowo