Tonowo

4Zagłuszony powojennymi budynkami ładny, klasycystyczny dwór z pierwszej połowy XIX wieku, z szeroką, piętrową częścią środkową wysuniętą ryzalitem przed linię fasady. W dolnej części ryzalitu wgłębny portyk arkadowy. Obie kondygnacje opięte pilastrami i zwieńczone trójkątnym frontonem. Część dworu nakryta dachem trójspadowym, część – tak jak ryzalit – dachem dwuspadowym.

Tonowo istniało już przed 1480 rokiem. Pod koniec XVI wieku należało do Świątkowskich i Milewskich, w latach 1773-1775 Ptaczkowskich, potem Rynarzewskich, w 1840 roku Skrzydlewskich, w 1860 roku Zabłockich, a następnie Szumanów. W 1881 roku było własnością Niemca Gustava von Blumenthala.

W okresie międzywojennym Tonowo nie stanowiło ośrodka większej własności ziemskiej.

Smogorzewo

3Wzniesiony na początku XIX wieku, przebudowany około połowy stulecia i pod jego koniec dwór parterowy, nakryty dachem dwuspadowym, z szeroką wystawką dachową na osi pierwotnego budynku zwieńczoną trójkątnie i barbarzyńsko przebudowanym w czasach komunistycznych murowanym gankiem wejścia.

W obrębie folwarku stajnia, wozownia i spichlerz o niezwykle okazałych, bardzo dobrej klasy architektonicznej, neoromańskich formach. Smogorzewo występuje w dokumentach co najmniej od 1305 roku, kiedy było własnością rodu Awdańców. Później należało do Łodziów. W XVI wieku w posiadaniu Krzyżanowskich, pod koniec XVIII wieku Parczewskich, w 1820 roku Hiacynta Zakrzewskiego, a następnie Btociszewskich. W 1861 roku, w drodze przymusowej licytacji, Smogorzewo nabył Ildefons von Morza. Potem należało do Mycielskich, wreszcie w 1905 roku do Skarbu Państwa Pruskiego, a w okresie międzywojennym do Skarbu Państwa Polskiego. Po 1926 roku majątek został w znacznym stopniu rozparcelowany.

W 1939 roku Smogorzewo było własnością Skarbu Państwa. Majątek liczył 124 hektary.

Pierzchno

2Ten piętrowy dwór przypominający kamienicę i zbudowany w drugiej połowie XIX wieku jest wręcz podręcznikowym przykładem stylu Henryka IV, z czerwonej cegły łączonej z białymi elementami dekoracji, nakryty dachem łamanym z wystawkami. Rzadki to w Wielkopolsce przykład nawiązywania do sztuki francuskiej początku XVII wieku. Wobec niezwykle licznych przykładów nawiązań do architektury francuskiej czasów Franęois Mansarta jest to obiekt tym bardziej interesujący. Jeszcze niedawno do istniejącego budynku dotykał zapewne wcześniejszy piętrowy dom, na planie prostokąta, nakryty dwuspadowym dachem, pozbawiony cech stylowych.

Pierzchno w 1578 roku należało do Mikołaja i Stanisława Pierzchlińskich, w 1793 roku do Zbijewskich, później Białkowskich, w roku 1887 do W. Zaremby, a potem przeszło w ręce niemieckie. W okresie międzywojennym właścicielem była niemiecka rodzina Reinkingów.

W 1939 roku Pierzchno należało do Niemca Georga Reinkinga. Majątek w 1926 roku liczył 305 hektarów.

Gorzyczki

1Zapewne w pracowni architekta Stanisława Hebanowskiego powstał projekt zbudowanego tu w 1868 roku neorenesansowego piętrowego pałacu, z wieżą urozmaicającą bryłę budynku, ryzalitem w części środkowej zwieńczonym trójkątnym naczółkiem oraz niskim czterospadowym dachem. Pałac zbudować kazał hr. Edward Potworowski dla swej córki Karoliny Horwattowej, żony Artura Horwatta. Na skraju parku stary dwór z końca XVIII wieku, parterowy, z szeroką wystawką nad wejściem, kryty czterospadowym dachem. Gorzyczki w średniowieczu były własnością Gryżyńskich i Jaszkowskich, później Gorzyckich, w XIX wieku Potworowskich, następnie Horwattów, aż wreszcie Wańkowiczów. Ostatni właściciel Stanisław (ur. 1887), senator, zamordowany został przez Niemców wraz z żoną Aleksandrą w 1943 roku. W roku 1939 Gorzyczki były własnością Aleksandry i Stanisława Wańkowiczów. Majątek w 1926 roku liczył 885 hektarów i miał gorzelnię.

Sędziny

15Bardzo zgrabny piętrowy dwór neoklasycystyczny, będący rezultatem XX-wiecznej przebudowy pierwotnego dworu pochodzącego zapewne z XVIII lub początków XIX wieku, z szerokim pseudoryzalitem na osi zawierającym główne wejście, podzielonym pilastrami i zwieńczonym trójkątnym frontonem. Mimo, a może właśnie dzięki pewnej surowości charakterystycznej dla wielu klasycystycznych i neo-klasycystycznych siedzib posiada wiele dostojnej powagi. Przypomina, że formy klasycystyczne dzięki prostocie nigdy nie popadają w pretensjonalność.

Sędziny, dawnej zwane Sędzin, Sandzino lub Sądzino, występują w dokumentach co naimniei od 1387 roku, kiedy to pisał się Mścigniew z Sędzina. W 1580 roku posiadali tu swoje działy Anna Sędzińska i Jan Sędziński. Pod koniec XVIII wieku miejscowość należała do Jana Chłapowskiego, podsędka poznańskiego, a później przeszła w ręce Oppenów, prawdopodobnie Niemców.

W 1926 roku Sędziny należały do Skarbu Państwa. Majątek liczył 708 hektarów i miał gorzelnię.

post piekne dwory welna wyganow slupy pogorzela lubonia e 2 post piekne dwory e 2 granowko prusinowo kwilcz rodzina kwileckich giewartow e 3 post piekne dwory e 3 zydowo strzyzewice ludzisko rogaczewo male kluczewo e 4 post piekne dwory e 4 chichowo lubosz rokietnica twardow bialokosz e 5 post piekne dwory e 5 jaszkowo pawlowo skockie rakoniewice raczon rzadkowo e 6 post piekne dwory e 6 mystki lipie gorki kobylniki wlasnosc radomickich e 7 post piekne dwory e 7 srodka gora jankowo lachmirowice potrzebowo e 8 post piekne dwory e 8 wieclawice radlowo nowa wies myjomice czerlin e 9 post piekne dwory e 9 gronowko splawie popowo podlesne kruchowo granowo e 10 post piekne dwory e 10 marzenin rusocin wroble tarnowo krolewiec e 11 post piekne dwory e 11 nielegowo kopaszyce zelazno wegierki grzybno e 12 post piekne dwory e 12 tonowo smogorzewo pierzchno gorzyczki sedziny e 13 post piekne dwory e 13 powiat poniecki sarbinowo manieczki bagrowo modrze e 14 post piekne dwory e 14 gorki dabskie zbrudzewo wola ksiazeca slupia lekno e 15 post piekne dwory e 15 gorzno lomnica psie pole szlachcin tworca palacu e 16 post piekne dwory e 16 gola gorkowie grabonog wegorzewo sobiejuchy e 17 post piekne dwory e 17 smogulecka wies skoraczewscy skoraczew przebedowo lacko e 18 post piekne dwory e 18 rodzina pawlowskich architekt palacu pawlowice wieckowice rakojady e 19 post piekne dwory e 19 zurawiniec wisniewo stare bojanowo pianowo gorzyn e 20 post piekne dwory e 20 kaczkowko labiszynek pietronki tworzanice uchorowo