Górzno

4Ładny, dostojny dwór neoklasycystyczny, wzniesiony w 1912 roku dla Kazimierza Lipskiego, być może według projektów architekta Kazimierza Rucińskiego. Piętrowy, z ryzalitami czy raczej skrzydłami po obu bokach fasady, z portykiem kolumnowym, z ryzalitem półokrągłym od ogrodu kryjącym wielki salon o pięknej, neoklasycystycznej dekoracji. Korpus główny nakryty niskim dwuspadowym dachem. Zastosowanie stylu polskiego czy też-jak to określił w swej publikacji z 1896 roku książę Zygmunt Czartoryski – „stylu krajowego”, wraz z dewizą na fasadzie „Ostań się” i dekoracją wnętrza zawierającą herby z Polski i Litwy, stanowiło wymowną odpowiedź na wydaną w tym samym roku, a uderzającą w Polaków pruską ustawę wywłaszczeniową.

Górzno jest wzmiankowane w dokumentach od XIV wieku. W wieku XVI i na początku XVII własność Gronowskich, w pierwszej połowie XVIII Małachowskich i Fabiana Moszyńskiego, fundatora miejscowego kościoła w 1755 roku. Później dzielone było w posiadaniu Niwskich, Skąmpskich i Romiszowskich. Pod koniec XVIII wieku właścicielem całości był już Franciszek Koźmiński herbu Poraj. W XIX wieku, aż do lat siedemdziesiątych, Górzno należało do Bereźnickich, a potem – do drugiej wojny światowej – Lipskich.

W 1939 roku Górzno było własnością Kazimierza Lipskiego (1870-1940). Majątek w 1926 roku liczył 550 hektarów i miał gorzelnię.

Łomnica

3Z drugiej połowy XVIII wieku pochodzi ten częściowo przebudowany później dwór, parterowy, z mieszkalnym poddaszem, z nowszą przybudówką z jednej strony i werandą od ogrodu, z ryzalitem po stronie fasady ogrodowej. Na osi fasady frontowej piętrowy ryzalit zwieńczony falistym szczytem. Dom nakryty dachem łamanym z naczółkami. Wewnątrz oryginalny ośmioboczny salon na osi. Obok ładne barokowe oficyny.

Łomnica w XVIII wieku należała do Garczyńskich, a po połowie XVIII stulecia do kasztelana rozpierskiego Edwarda Garczyńskiego. W XIX wieku była w rękach niemieckich. W roku 1884 w 33 domach mieszkało 488 mieszkańców, w tym 134 ewangelików, 354 katolików i żadnego żyda, co było zupełnym wyjątkiem w ówczesnym zaborze pruskim. Właścicielką wówczas była Niemka Karolina Opitz spokrewniona z rodzinami polskimi.

W 1939 roku Łomnica należała do Niemki Marii Schoepke. Majątek w 1926 roku liczył 4491 hektarów i miał gorzelnię, tartak, młyn parowy oraz cegielnię.

Psie Pole

2Oryginalny zameczek zapewne z trzeciej ćwierci XIX wieku, łączący elementy neogotyckie, jak kształt bryły, blanki, sterczyny, z elementami mauretańskimi – ganek wejścia o orientalnie wyciętych łukach spływających na smukłe kolumienki. Dość zwarty, w znacznej części piętrowy, złożony z różnej wielkości i wysokości brył stylizowanych na wieże, połączonych fragmentami ściany. Ten dwór-zamek będący bez wątpienia godnym dziełem swej epoki równie dobrze można by nazwać neogotycką willą.

Psie Pole, zwane też za czasów zaborów Hundsfeld, w 1887 roku liczyło 134 mieszkańców – 67 katolików i 67 protestantów – co w praktyce oznaczało 67 Polaków i 67 Niemców. W rękach niemieckich było już przed 1881 rokiem, kiedy to należało do spadkobierców po Niemcu nazwiskiem Bóhm. W okresie międzywojennym było własnością von Franków.

W 1930 roku właścicielem Psiego Pola był Niemiec Erich von Frank. Majątek w 1926 roku liczył 254 hektary.

Szlachcin

1Piętrowy, obszerny dwór, nakryty dachem czterospadowym, z ryzalitami w elewacji frontowej i bocznej zwieńczonymi trójkątnymi naczółkami i poprzedzonymi kolumnowymi gankami niosącymi balkony. Pochodzący zasadniczo z początku XIX wieku dwór obecny swój kształt zawdzięcza przebudowie z 1899 roku dokonanej dla ówczesnego właściciela Kajetana Okszy-Stablewskiego według projektów architekta Heliodora Matejko. Przebudowa nadała dworowi charakter eklektyczny nawiązujący do form renesansowych i klasycystycznych.

Szlachcin występuje w dokumentach od czasów średniowiecza. Co nieczęsto się zdarza, znamy imię osiadłego tu w 1400 roku karczmarza, który nazywał się Czarnko. Szlachcin, zwany jeszcze do niedawna Ślachcinem, w XVI wieku należał w części do niejakiego Jana Szlachcińskiego, wXVIII wieku i aż do 1843 roku do Sczanieckich, potem Łąckich. W 1850 roku przeszedł przez małżeństwo Kazimiery z Łąckich Tertulianowej Stablewskiej do Stablewskich i w ich rękach pozostawał aż do drugiej wojny światowej.

Ostatni właściciel Stanisław Stablewski zmarł na serce po brutalnym przesłuchaniu przez Niemców w 1939 roku. Jego żona Emilia została zamordowana przez Niemców w obozie koncentracyjnym w 1943 roku.

W 1939 roku właścicielem Szlachcina był Stanisław Stablewski. Majątek w 1926 roku liczył 612 hektarów i miał gorzelnię.

Twórca pałacu

Twórcą pałacu w Goli był Andrzej Potworowski, landrat, czyli starosta kościański jeszcze z wyboru. Później Prusacy odebrali Polakom prawo wyboru. Następnym właścicielem Goli był jego syn Gustaw Eugeniusz (1800-1860), powstaniec w 1831 roku, który odznaczył się w bitwie pod Hajnówką, towarzysz gen. Dezyderego Chłapowskiego i podobnie jak on wzorowy gospodarz, prezes i mecenas Towarzystwa Naukowej Pomocy, które udzielało stypendiów niezamożnej młodzieży, poseł do sejmu pruskiego i prezes Koła Polskiego w tymże sejmie. Po nim Golę objął jego syn Gustaw Tadeusz (1842-1892), również poseł do sejmu pruskiego, a następnie syn Gustawa Tadeusza, Edward Bronisław (1885-1939), działacz społeczny i katolicki, rozstrzelany przez Niemców na rynku w Gostyniu dnia 21 października 1939 roku, szambelan papieski. Edward Bronisław Potworowski zostawił między innymi syna Edwarda, dominikanina – w zakonie ojca Walentego (ur. 1923), i syna Gustawa, którego żona Anna (ur. 1905), żołnierz AK, odznaczona Virtuti Militari, ciężko ranna w powstaniu warszawskim została przez Niemców spalona w szpitalu wraz z innymi chorymi. Gola w 1939 roku była własnością Edwarda Potworowskiego. Majątek w 1926 roku liczył 902 hektary i miał gorzelnię.

post piekne dwory welna wyganow slupy pogorzela lubonia e 2 post piekne dwory e 2 granowko prusinowo kwilcz rodzina kwileckich giewartow e 3 post piekne dwory e 3 zydowo strzyzewice ludzisko rogaczewo male kluczewo e 4 post piekne dwory e 4 chichowo lubosz rokietnica twardow bialokosz e 5 post piekne dwory e 5 jaszkowo pawlowo skockie rakoniewice raczon rzadkowo e 6 post piekne dwory e 6 mystki lipie gorki kobylniki wlasnosc radomickich e 7 post piekne dwory e 7 srodka gora jankowo lachmirowice potrzebowo e 8 post piekne dwory e 8 wieclawice radlowo nowa wies myjomice czerlin e 9 post piekne dwory e 9 gronowko splawie popowo podlesne kruchowo granowo e 10 post piekne dwory e 10 marzenin rusocin wroble tarnowo krolewiec e 11 post piekne dwory e 11 nielegowo kopaszyce zelazno wegierki grzybno e 12 post piekne dwory e 12 tonowo smogorzewo pierzchno gorzyczki sedziny e 13 post piekne dwory e 13 powiat poniecki sarbinowo manieczki bagrowo modrze e 14 post piekne dwory e 14 gorki dabskie zbrudzewo wola ksiazeca slupia lekno e 15 post piekne dwory e 15 gorzno lomnica psie pole szlachcin tworca palacu e 16 post piekne dwory e 16 gola gorkowie grabonog wegorzewo sobiejuchy e 17 post piekne dwory e 17 smogulecka wies skoraczewscy skoraczew przebedowo lacko e 18 post piekne dwory e 18 rodzina pawlowskich architekt palacu pawlowice wieckowice rakojady e 19 post piekne dwory e 19 zurawiniec wisniewo stare bojanowo pianowo gorzyn e 20 post piekne dwory e 20 kaczkowko labiszynek pietronki tworzanice uchorowo